Phát triển ngôn ngữ phong phú cho trẻ trước khi vào lớp 1

Có nhiều gợi ý cho câu hỏi trên nhưng “bí quyết” quan trọng nhất vẫn nằm ở những điều rất giản dị mà ba mẹ nào cũng có thể đồng hành cùng con, một trong số những bí quyết đó là phát triển ngôn ngữ phong phú cho trẻ thông qua các cuộc trò chuyện cùng con hàng ngày. 

Nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng, trẻ em càng được nói chuyện nhiều với cha mẹ thì vốn từ vựng càng phát triển. Trẻ sẽ làm tốt các nhiệm vụ đọc hiểu và biết cách giao tiếp. Tuy nhiên, không phải tất cả các cuộc nói chuyện của ba mẹ với con đều có lợi như nhau, ví dụ, khiển trách, ra lệnh không phải là cơ hội tốt để học ngôn ngữ. Ba mẹ yêu cầu con đội mũ bảo hiểm, giục con đi đánh răng… là cần thiết nhưng không tối ưu để giúp con tiếp thu ngôn ngữ. Đó là khi ba mẹ cần lưu ý một số điều dưới đây để có thể bắt đầu một cách hiệu quả những cuộc trò chuyện cùng con.

1. Hãy nói chuyện bất cứ khi nào ba mẹ làm việc gì đó cùng con: đi dạo, tham quan… và luôn nhớ không dùng điện thoại vào khoảnh khắc đó. Hãy dạy con cách quan sát và đặt câu hỏi về một đối tượng nào đó, ví dụ: Ồ bên đường có một bụi hoa màu tím. Con có muốn biết đó là hoa gì không? Con còn biết hoa gì màu tím nữa không? Hoặc những câu hỏi như “Con hãy đặt 3 câu hỏi về công việc của mẹ, mẹ sẵn sàng trả lời con!”

2. Nói chuyện khi đang cùng con chờ đợi, ví dụ chờ xe, chờ đến lượt khám bệnh… Vào khoảng thời gian này, nên chơi trò chơi với vần, ví dụ: tìm các tiếng có vần “eo” như mèo, nghèo, leo, heo, treo… và có tạo thành một đoạn buồn cười, ví dụ: Kia là con mèo – Nó béo như heo – Nó không thể trèo – Nên nó đói meo… Đố vui liên quan đến ngôn ngữ khiến con học cách chờ đợi và suy nghĩ. Ba mẹ cũng có thể có những trò chơi ngôn ngữ khác như tìm từ không cùng loại, đặt câu mà các tiếng đều không có âm đầu, ví dụ: Em ăn ốc, em ứ ăn ổi. Hoặc các tiếng đều là một phụ âm, ví dụ: “Mắt Minh màu mây má Minh màu mận”.

3. Hãy nuôi dưỡng niềm vui đọc sách cho con bằng cách đọc sách cho con nghe mỗi ngày vào giờ đọc sách trước khi đi ngủ hoặc bất cứ khi nào con muốn được đọc sách cùng ba mẹ. Khi cùng đọc, hãy cho con thời gian để quan sát, hỏi con về cảm xúc của nhân vật trong câu chuyện hay đố con điều khi sẽ xảy ra tiếp theo trước khi lật trang… để biến giờ đọc sách thành một cuộc trò chuyện đầy ắp niềm vui. 

4. Coi trọng thời gian ăn tối cùng nhau bằng cách không bật tivi. Ở bàn ăn, hãy hỏi con về những việc xảy ra trong ngày. Đừng chấp nhận câu trả lời là “không có gì ạ” mà hãy gợi mở để con diễn tả và giải thích. Ba mẹ cũng nên kể về điều tuyệt nhất hoặc điều chán nhất của mình trong ngày. 

5. Hãy trở thành một người bạn thân thiết, gần gũi của con bằng cách trò chuyện, chia sẻ với con về mọi điều. Đó có thể là thời thơ ấu của ba mẹ, là những điều ấm áp ba mẹ gặp hàng ngày, những cảm xúc từ vui vẻ đến lo âu mà ba mẹ trải qua hay những người bạn thú vị của ba mẹ… 

6. Không có gì tuyệt vời hơn là kết nối các câu hỏi một chủ đề để chúng thành một câu chuyện. Điều này sẽ khiến trẻ phát triển trí tưởng tượng, tăng cường vốn ngôn ngữ. Nếu bạn kiên trì làm điều này thì khi học tiếng Việt, trẻ sẽ không gặp khó khăn trong việc viết văn. Dưới đây là ví dụ về việc đặt câu hỏi theo chủ đề: “Nếu con là một con cá mập, cuộc sống của con sẽ thế nào?”

Để giúp con phát triển những hình dung, tưởng tưởng và cách biểu đạt chúng ra bằng ngôn ngữ một cách rõ ràng, mạch lạc, ba mẹ có thể đặt những câu hỏi nhỏ, cụ thể hơn như sau:

– Khi đó, hình dáng của con sẽ thế nào? 

– Con có phải là to lớn nhất trong số những con cá không? Cảm giác của con khi là một con cá to lớn là gì?

– Nếu các con cá khác sợ hãi khi nhìn thấy con, con sẽ nói gì? 

– Con sẽ giải thích ra sao nếu các loài cá bé không yêu thích con vì cho rằng con thường xuyên bắt và ăn thịt chúng? Nếu được lựa chọn loại thức ăn cho mình, con sẽ chọn ăn thức ăn gì? 

– Con hãy nói về nơi mình sinh sống? 

– Cuộc sống của con buồn chán hay thú vị? Vì sao? 

– Theo con, mẹ sẽ phù hợp là loại cá gì? Tại sao? 

Ba mẹ có thể nghĩ ra vô vàn những chủ đề khác như: Con sẽ như thế nào nếu con là một siêu anh hùng? Một sáng tỉnh dậy, con thấy thành phố phủ đầy bánh, con hãy nói về cảm giác của con. Tưởng tượng rằng bạn có một hộp trang phục kì diệu, có thể khiến bạn biến thành bất cứ ai khi mặc vào. Con sẽ chọn bộ trang phục để biến thành ai, vì sao?…

Trong cuộc sống hàng ngày luôn xuất hiện và có sẵn vô vàn những bối cảnh, cách thức trò chuyện khác nữa để ba mẹ chia sẻ cùng con. Ba mẹ hãy luôn nhớ rằng, để một cuộc trò chuyện trở thành “giờ học” ngôn ngữ thì nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là cho con cảm thấy hứng thú, hấp dẫn, tự nhiên. Hãy dành thời gian chất lượng, tập trung trọn vẹn sự chú tâm của ba mẹ vào con, để để ánh mắt con khi thì bừng sáng, khi thì ngạc nhiên, khi lại bẽn lẽn, sung sướng. Đó chính là lúc ba mẹ đang giúp con tự tin “cất cánh cùng lớp 1”.