7 lời khuyên giúp trẻ phát triển ngôn ngữ vượt bậc

Ngôn ngữ phát triển là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá sự phát triển bình thường của một đứa trẻ. Ba mẹ có thể thông qua nhiều hoạt động phù hợp để khuyến khích trẻ trò chuyện, giao tiếp và phát triển ngôn ngữ, trong đó, 8 lời khuyên được tổng kết trong bài viết này sẽ giúp đỡ ba mẹ rất nhiều trong việc tạo ra môi trường và mở ra những cơ hội tốt giúp ngôn ngữ của trẻ được phát triển bùng nổ trong những năm đầu đời.

Hãy trở thành một hình mẫu tốt

Trẻ nhỏ thường học bằng cách quan sát và bắt chước người lớn. Khi ba mẹ trở thành một hình mẫu cho trẻ bằng việc điều chỉnh hành vi của chính mình, chúng ta sẽ nhận được kết quả cực kỳ xứng đáng. Hãy đảm bảo rằng ba mẹ đang làm mẫu cho cho trẻ những kỹ năng ngôn ngữ chuẩn mực nhất có thể, bao gồm:

• Nói chậm, để trẻ có thời gian lắng nghe thông tin rõ ràng và xử lý thông tin bình tĩnh.
• Sử dụng các câu ngắn để trẻ có thể theo kịp và không bị bội thực thông tin.
• Giao tiếp bằng mắt, luôn ngồi xuống thấp và nhìn ngang tầm mắt với trẻ.
• Mô hình hóa cách phát âm và cấu trúc câu phù hợp, đảm bảo phát âm từng từ.
• Không bắt chước giọng trẻ em để trẻ làm quen và thực hành theo các ngôn từ chuẩn mực.
• Dán nhãn các đồ vật và hành động xung quanh  để dạy thêm từ vựng cho trẻ. Ví dụ: “Đây là bàn làm việc của mẹ!”
• Lắng nghe chăm chú khi trẻ đang nói chuyện bằng cách hoàn toàn tập trung vào trẻ.
• Không làm gián đoạn khi con đang nói.
• Cho trẻ cơ hội trả lời bằng cách dừng lại sau câu nói của ba mẹ. Điều này giúp trẻ học cách tiếp cận trong các cuộc trò chuyện, nhưng cũng cho trẻ thời gian để suy nghĩ và dự đoán câu chuyện.
• Sử dụng ngôn ngữ biểu cảm để thảo luận về các đối tượng, hành động và cảm xúc. Ví dụ: “Bức tranh đẹp quá!”, “Nhìn tòa tháp cao kìa!” để giúp trẻ mở rộng vốn từ vựng. 

Đọc cho trẻ hàng ngày

Hãy đọc sách cho trẻ nghe mỗi ngày, ngay từ khi trẻ còn là một em bé sơ sinh vừa mới chào đời. Điều này thực sự ý nghĩa, cũng như mang đến những thành quả đặc biệt khi trẻ lớn hơn. Khi lắng nghe ba mẹ đọc sách hàng ngày, trẻ học được cách liên kết lời nói với chữ viết và điều này giúp chúng phát triển khả năng đọc viết sau này. 

Ba mẹ có thể thu hút trẻ vào hoạt động đọc sách bằng cách sử dụng ngữ điệu, chỉ vào hình ảnh để trẻ đoán điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Hãy khuyến khích trẻ nói về những điều mà trẻ nhìn thấy trên trang sách hay những hình ảnh khiến trẻ tò mò. Trẻ mới biết đi có thể muốn ba mẹ đọc đi đọc lại cùng một cuốn sách, bên cạnh những cuốn sách yêu thích, hãy đọc những cuốn sách dành cho trẻ em về các chủ đề khác nhau, đặc biệt là khi chúng lớn hơn, để mở rộng vốn từ vựng cho trẻ.

Nói chuyện cùng nhau

Hãy tranh thủ mọi thời gian ba mẹ được ở bên trẻ để trò chuyện với trẻ. Hãy nói với trẻ điều mà bạn đang làm, ví dụ “Bố đang bế con trên tay này!”, “Chúng mình cùng nhau đi tắm nhé!”, “Ngón tay của em bé nào mà xinh quá!”… Trẻ sẽ giao tiếp và phản hồi với bạn bằng ngôn ngữ của riêng mình, như ánh mắt chăm chú, những tiếng ê a hay tiếng cười thích thú. Đó chính là những bài học đầu tiên vô cùng ý nghĩa cho trẻ về cách thức một cuộc hội thoại diễn ra, đồng thời là cơ hội để trẻ tiếp xúc với nguồn từ vựng và các cấu trúc câu đa dạng. Để làm giàu thêm những cuộc trò chuyện với trẻ, ba mẹ hãy:

• Gọi tên của trẻ để thu hút sự chú ý trước khi bạn bắt đầu trò chuyện.
• Mở rộng những gì trẻ nói bằng cách lặp lại và phát triển. Ví dụ, nếu trẻ nói “ô tô”, ba mẹ hãy nói: “Ồ, chiếc ô tô màu đỏ!”. Đây cũng là cách chúng ta dạy trẻ về ngữ pháp và cấu trúc câu hoàn chỉnh. 
• Luôn tích cực với những lỗi sai trẻ mắc phải khi học nói. Khi trẻ nói sai, ba mẹ đơn giản chỉ cần nói đúng lại câu đó để trẻ nhắc lại theo mình, thay vì giảng giải hoặc chê trách trẻ.

Hát với trẻ

Trẻ sẽ cất tiếng hát khi chúng cảm thấy hạnh phúc. Ca hát đặc biệt quan trọng đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bởi nó đóng một vai trò thực sự đặc biệt trong sự phát triển ngôn ngữ của trẻ bằng cách phân biệt âm thanh, nhận biết vần điệu, cải thiện trí nhớ và mở rộng vốn từ vựng.

Khuyến khích trẻ đóng vai và chơi tưởng tượng

Các trò chơi đóng vai và tưởng tượng giúp trẻ mở rộng vốn từ vựng của mình. Ba mẹ có thể cho trẻ hóa trang thành các nhân vật trong cuốn sách yêu thích, tự tạo nên những câu chuyện hoặc thử đóng vai bằng một số đạo cụ đơn giản. Trong quá trình chơi, hãy khuyến khích trẻ gọi tên đồ vật mà trẻ đang sử dụng và hỏi trẻ những câu hỏi như “Con đang làm gì thế?”, “Mũ của chú gấu bông ở đâu?”.

Khám phá vần 

Vần điệu là chìa khóa cho sự phát triển ngôn ngữ, giống như ca hát. Ngoài việc giúp trẻ phân biệt âm và học thêm từ, vần còn tăng kỹ năng nhận biết ngữ âm và chuẩn bị cho trẻ học đọc. Ba mẹ có thể chơi các trò chơi như tìm từ có cùng vần điệu hoặc đọc những cuốn sách có vần điệu được viết riêng cho trẻ em. 

Vun đắp môi trường ngôn ngữ giàu có 

Một không gian yên tĩnh rất có ý nghĩa cho sự phát triển ngôn ngữ của trẻ khi còn nhỏ, bởi trẻ có thể tập trung và lắng nghe người đang trò chuyện với trẻ. Hãy duy trì đều đặn thời gian “1:1” với trẻ để tập trung vào việc tương tác, giao tiếp và trò chuyện với trẻ mỗi ngày trong những không gian yên tĩnh và dễ chịu. 

Ba mẹ hãy để trẻ được lớn lên cùng với những cuốn sách, hãy để sách xuất hiện thật nhiều trong ngôi nhà của trẻ và những giờ đọc sách hàng ngày cùng trẻ trước khi đi ngủ chính là chìa khóa giúp trẻ có sức bật ngôn ngữ khác biệt khi bước vào độ tuổi đi học. 

Điều quan trọng cuối cùng, đó là hãy luôn giao tiếp với trẻ bằng tiếng nói của tình yêu thương. Ba mẹ hãy ôm trẻ thật nhiều, thủ thỉ với trẻ bằng giọng nói ấm áp, dịu dàng và trao cho trẻ những ánh mắt tin tưởng mỗi khi trò chuyện.

Người viết bài: Hạt Dẻ Hạnh Phúc